මරම ප්‍රපංච වස්තු 84ක්! නාසා අරුමය

12 පුරට්ටාසි 2026 හැඳින්වීම නාසාගේ චන්ද්‍රා එක්ස්-රේ දුරේක්ෂය (Chandra X-ray Observatory), විශ්වයේ මෙතෙක් නොදුටු නව වර්ගයක වස්තූන් සොයාගෙන ඇත. 2026 සැප්තැම්බර් 9 දින “නේචර් ඇස්ට්‍රොනමී” (Nature Astronomy) නම් විද්‍යාත්මක සඟරාවේ ප්‍රකාශිත මෙම සොයාගැනීම, දුරස්ථ ගැලැක්සි කණ්ඩායම් හයක 84 අභිරහස් වස්තූන් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා “හයිපර්සොෆ්ට් එක්ස්-රේ මූලාශ්‍ර” (Hypersoft X-ray Sources - HSS) ලෙස හැඳින්වෙන අතර, තාරකා විද්‍යාවේ ප්‍රධාන, දිගුකාලීන පිරිහීම් දෙකකට විසඳුමක් ලබාදීමට මෙය උපකාරී විය හැකි බව පර්යේෂණ කණ්ඩායම විශ්වාස කරයි. සොයාගැනීම සිදු වූයේ කෙසේද? ඇලබාමා විශ්වවිද්‍යාලයේ මුස්තාෆා මුහීබුල්ලාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පර්යේෂණ කණ්ඩායම, චන්ද්‍රා දුරේක්ෂයේ මහජන ප්‍රයෝජනයට ඇති සංරක්ෂිතයේ (Public Archive) දත්ත විශ්ලේෂණය කළාය. ඔවුන් සෙවූයේ, අති අඩු ශක්තිමත් එක්ස්-රේ විකිරණයේ පමණක් පෙනී සිටින නමුත්, උච්ච ශක්තිමත් එක්ස්-රේ රූපවලදී අතුරුදහන් වන වස්තූන් ය. මෙම “අඩු ශක්ති” පරාසය (0.5 keV ට වඩා අඩු), පසුගිය වසර 25 පුරා සාමාන්‍ය දුරේක්ෂ නිරීක්ෂණ ක්‍රම මගින් නොසලකා හැරුණු “අන්ධ ස්ථානයක්” ලෙස පවතී. මෙය කුමන වර්ගයේ වස්තුවක්ද? මෙම අභිරහස් වස්තූන්, සාමාන්‍යයෙන් නොපෙනෙන ලෙස අති අඩු ශක්තිමත් එක්ස්-රේ විකිරණයක්ද, ඒ සමඟම ඉතා ඉහළ ප්‍රමාණයේ අල්ට්‍රාවයලට් විකිරණයක් (Ultraviolet Radiation) ද නිකුත් කරයි. විද්‍යුත්චුම්බක වර්ණමාලාවේ අල්ට්‍රාවයලට් විකිරණය එක්ස්-රේ වෙත ඉතා සමීපව පිහිටන බැවින්, මෙම ගුණාංග දෙක එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ යැයි විද්‍යාඥයන් සිතති. මෙවැනි වස්තු සමූහයක් පෙර කිසිවෙකු විසින් සොයාගෙන නොමැති බව පර්යේෂණ කණ්ඩායම් නායකයා සඳහන් කර ඇත. මෙම වස්තූන්ගේ ස්වභාවය තවම සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි නොවූවත්, විද්‍යාඥයන් සලකා බලන්නේ, මෙය කළු කුහරයක්, නියුට්‍රෝන තාරකාවක්, හෝ සුදු කුද්දක් (White Dwarf) යන මධ්‍යම වස්තුවක් සහ එයට සම්බන්ධ වෙනත් තාරකාවකින් ද්‍රව්‍යය ඇද උරාගන්නා ද්විත්ව තාරකා පද්ධතියක් (Binary System) විය හැකි බවය. සහකාර තාරකාවෙන් ඇදගන්නා ද්‍රව්‍යය උණුසුම් වී එක්ස්-රේ විකිරණය නිපදවා, අවසානයේ මධ්‍යම වස්තුව මත වැටේ. මෙවැනි ද්විත්ව පද්ධති පෙර හඳුනාගෙන තිබුණද, මෙතරම් දීප්තිමත් අල්ට්‍රාවයලට් විකිරණයක් සහ අඩු ශක්ති එක්ස්-රේ විකිරණයක් සමඟ මෙතෙක් හඳුනාගෙන නොමැත. වගන්ති දෙකක් වන මහා තාරකා විද්‍යා අභිරහස් සඳහා විසඳුමක්ද? මෙම සොයාගැනීම වැදගත් වන්නේ, දිගුකාලීන තාරකා විද්‍යා පිරිහීම් දෙකකට පිළිතුරු සොයාගැනීමට හැකියාවක් තිබිය හැකි බව පර්යේෂණ කණ්ඩායම සලකා බැලීම නිසාය: පළමුවන පිරිහීම - Type Ia සුපර්නෝවා වල උත්පත්තිය: විශ්වයේ විස්තාරය වේගවත් වන බව පෙන්වීමට භාවිත වන “Type Ia සුපර්නෝවා” පිපිරීම් සඳහා ප්‍රමාණවත් සංඛ්‍යාවක පූර්වජ වස්තූන් (Progenitors) මෙතෙක් සොයාගෙන නොමැත. මෙම නව හයිපර්සොෆ්ට් එක්ස්-රේ මූලාශ්‍ර, එම නොපෙනී ගිය පූර්වජ වස්තූන් විය හැකි බව විද්‍යාඥයන් සිතති. දෙවැනි පිරිහීම - ගැලැක්සි අතර වායුවේ අයනීකරණය: දුරස්ථ ගැලැක්සි කණ්ඩායම්වල දක්නට ලැබෙන හීලියම් වායුවේ අයනීකරණයට (Ionization) මෙතෙක් හඳුනාගත් කිසිදු ශක්ති මූලාශ්‍රයක් සම්පූර්ණයෙන් හේතු දක්වන්නේ නැත. මෙම නව වස්තූන් නිකුත් කරන දැඩි අල්ට්‍රාවයලට් විකිරණය, එම අභිරහස් අයනීකරණයට හේතුව විය හැකි බව පර්යේෂකයන් විශ්වාස කරති. කොහෙද සොයාගන්නා ලද්දේ? මෙම වස්තූන් 84 ක්, M31 (ඇන්ඩ්‍රෝමීඩා ගැලැක්සිය), M101 (පින්වීල් ගැලැක්සිය) ඇතුළු සර්පිල (Spiral) ගැලැක්සි දෙකකද, ඉතිරි හතරක් එලිප්සීය (Elliptical) ගැලැක්සිවලද සොයාගෙන ඇත. ඒවා ක්‍රියාශීලී තාරකා නිර්මාණ ප්‍රදේශවලද, පැරණි තාරකා බහුල ප්‍රදේශවලද දක්නට ලැබීම, මෙම වස්තූන්ගේ උත්පත්තිය විවිධ පරිසරවල සිදුවිය හැකි බව පෙන්වයි. පර්යේෂණ ක්‍රමයේ වැදගත්කම මෙම සොයාගැනීම, කලින් රැස්කර තිබූ මහජන ප්‍රයෝජනයට ඇති දත්ත නව දෘෂ්ටිකෝණයකින් විශ්ලේෂණය කිරීමේ වටිනාකම උදාහරණයකින් පැහැදිලි කරයි. හාර්වර්ඩ් & ස්මිත්සෝනියන් මධ්‍යස්ථානයේ සම-පර්යේෂක රොසෑන් ඩි ස්ටෙෆානෝ, “චන්ද්‍රා සංරක්ෂිතය ගැඹුරින් විමර්ශනය කිරීමෙන්, දුරේක්ෂවලට මෙතෙක් තිබූ අන්ධ ස්ථානයක් ඉවත් කළ හැකි විය” යනුවෙන් සඳහන් කර ඇත. මෙය, නව දුරේක්ෂ පමණක් නොව, පැරණි දත්ත නව ප්‍රශ්න සමඟ නැවත පරීක්ෂා කිරීමද නව සොයාගැනීම්වලට මඟ හෙළිය හැකි බව සනාථ කරයි. ඊළඟ අදියරේ පර්යේෂණ මෙම සොයාගැනීම තවම ආරම්භක අදියරේ පවතී. විද්‍යාඥයන්, චන්ද්‍රා දුරේක්ෂය සහ අනෙක් දුරේක්ෂ භාවිතා කරමින්, මෙවැනි තවත් හයිපර්සොෆ්ට් එක්ස්-රේ මූලාශ්‍ර සෙවීමත්, ඒවායේ සත්‍ය ස්වභාවය තහවුරු කිරීමත් සඳහා සැලසුම් කර ඇත. මෙම වස්තූන්ගේ ස්වභාවය සම්පූර්ණයෙන් අවබෝධ කරගතහොත්, එය Type Ia සුපර්නෝවා සහ විශ්ව විස්තාරය සම්බන්ධයෙන් අපගේ අවබෝධයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළ හැක. නිගමනය නාසාගේ චන්ද්‍රා දුරේක්ෂය මඟින් සොයාගත් මෙම අභිරහස් හයිපර්සොෆ්ට් එක්ස්-රේ මූලාශ්‍ර 84 ක්, විශ්වය තවමත් කොපමණ පිරිහීම් සඟවාගෙන සිටිනද යන්නට තවත් උදාහරණයකි. එකවරම දිගුකාලීන තාරකා විද්‍යා අභිරහස් දෙකක් විසඳිය හැකි හැකියාවක් ඇති මෙම සොයාගැනීම, විශ්වයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය නව උසස් මට්ටම් වෙත ගෙන යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ප්‍රකාශනය: Arivuppasi Media