නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය

25 ආවනි 2026 හැඳින්වීම අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ ලෝකයේ තවත් ඓතිහාසික පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ වීමට සූදානම්ය. නාසාහි නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය (Nancy Grace Roman Space Telescope) 2026 අගෝස්තු 30 දින ෆ්ලොරීඩාවේ කෙනඩි අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙන් ස්පේස්එක්ස් සමාගමේ ෆැල්කන් හෙවි (Falcon Heavy) රොකට්ටුව මඟින් අවකාශයට ප්‍රක්ෂේපණය කිරීමට නියමිතය. නාසාහි පළමු ප්‍රධාන තාරකා විද්‍යාඥවරිය වූ නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන්ගේ ස్మරණයට නම් කර ඇති මෙම දුරේක්ෂය, විශ්වය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධයට විප්ලවීය වෙනසක් ගෙන එනු ඇතැයි තාරකා විද්‍යාඥයින් මහත් අපේක්ෂාවෙන් බලා සිටිති. රෝමන් දුරේක්ෂයේ විශේෂත්වය හබල් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂයට වඩා එකවර ඡායාරූපගත කළ හැකි ආකාශ පරාසය 100 ගුණයකින් විශාල වීමේ හැකියාව සහිතව රෝමන් දුරේක්ෂය නිර්මාණය කර ඇත. හබල්ට සමාන විභේදන හැකියාවක් තිබුණත්, ඊට වඩා ඉතා විශාල දෘශ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් (Field of View) තිබීම මෙහි ප්‍රධානම වාසියයි. මේ හරහා, විද්‍යාඥයින් කෙටි කාලයකින් විශාල ආකාශ ප්‍රදේශයක් ගවේෂණය කරමින්, කෝටි ගණනක ගැලැක්සි සහ තාරකා එකවර ලේඛනගත කළ හැකිවේ. ප්‍රධාන පර්යේෂණ අරමුණු 1. අඳුරු ශක්තිය සහ විශ්ව ප්‍රසාරණය විශ්වය ඇයි සහ කෙසේ වේගවත් වූ ප්‍රසාරණයකින් දිගහැරෙමින් පවතීද යන්න අදත් විද්‍යා ලෝකයේ විශාලම ප්‍රහේලිකාවන්ගෙන් එකකි. මෙයට හේතුව ලෙස සැලකෙන “අඳුරු ශක්තිය” (Dark Energy) නම් අභිරහස් බලශක්තිය පර්යේෂණ කිරීමට, රෝමන් දුරේක්ෂය බිලියන ගණනක ගැලැක්සිවල දත්ත එකතු කරනු ඇත. මෙය විශ්වයේ ඉතිහාසය සහ අනාගතය තේරුම් ගැනීමට වැදගත් සලකුණු ලබා දෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. 2. පෘථිවියෙන් පිටත ග්‍රහයන් සෙවීම අපගේ සූර්ය පද්ධතියෙන් පිටත පවතින ග්‍රහයන් (Exoplanets) සොයා ගැනීමේ කාර්යයේදී, රෝමන් දුරේක්ෂය “මයික්‍රෝලෙන්සිං” (Microlensing) නම් නවීන ක්‍රමවේදයක් භාවිතා කරනු ඇත. එක් තාරකාවක ආලෝකය, එය ඉදිරියෙන් ගමන් කරන වෙනත් තාරකාවක ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා වංගු වී වර්ධනය වීමේ මෙම සංසිද්ධිය හරහා, දුරස්ථ ග්‍රහයන්—විශේෂයෙන් පෘථිවියට සමාන කුඩා ග්‍රහයන් පවා—හඳුනාගත හැකිය. 3. අඳුරු ද්‍රව්‍ය පර්යේෂණ විශ්වයේ බොහෝ කොටසක් සාදන “අඳුරු ද්‍රව්‍ය” (Dark Matter) නම් ඇස්ට නොපෙනෙන ද්‍රව්‍යයේ ව්‍යාප්තිය සිතියම්ගත කිරීමටද රෝමන් දුරේක්ෂය යොදා ගනු ඇත. ගැලැක්සිවල ආකෘතිය අඳුරු ද්‍රව්‍ය මඟින් කෙසේ වංගු වේද යන්න පරීක්ෂා කිරීමෙන්, එහි ව්‍යුහය සහ පැතිරීම තවත් නිවැරදි ලෙස තේරුම් ගැනීමට විද්‍යාඥයින්ට හැකිවනු ඇත. තාක්ෂණික විශ්මයයන් රෝමන් දුරේක්ෂයට මීටර් 2.4 ක විෂ්කම්භයක් ඇති ප්‍රධාන දර්පණයක් ඇත — මෙය හබල් දුරේක්ෂයේ දර්පණ ප්‍රමාණයට සමානය. නමුත් එහි “වයිඩ් ෆීල්ඩ් ඉන්ස්ට්‍රුමෙන්ට්” (Wide Field Instrument) නම් කැමරා පද්ධතිය, මෙගාපික්සල් 300 ක විභේදන හැකියාවකින් යුත් ලෙස, ඉතා විශාල ආකාශ ප්‍රදේශයක් එකවර ඡායාරූපගත කළ හැකිය. තවද, “කොරොනග්‍රාෆ් ඉන්ස්ට්‍රුමෙන්ට්” (Coronagraph Instrument) නම් විශේෂ උපකරණය මඟින් තාරකාවල දැඩි ආලෝකය අවහිර කරමින්, ඒ වටා ඇති මඳ වූ ග්‍රහයන් සෘජුවම ඡායාරූපගත කිරීමේ දුර්ලභ හැකියාවද ලබා දේ. ප්‍රක්ෂේපණ ස්ථානය සහ වටාපථය රෝමන් දුරේක්ෂය, පෘථිවියෙන් කිලෝමීටර් ලක්ෂ 15 ක් පමණ දුරින් පිහිටි “සූර්ය-පෘථිවි ලැග්‍රාංජ් ලක්ෂ්‍යය 2” (Sun-Earth Lagrange Point 2 - L2) නම් ස්ථානයේ ස්ථාපිත කරනු ඇත. ජේම්ස් වෙබ් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂයද ක්‍රියාත්මක වන්නේ මෙහිමය. සූර්යයා සහ පෘථිවියෙන් එන උෂ්ණත්වය සහ ආලෝකය වලක්වා, දුරේක්ෂය සීතල, ස්ථාවර උෂ්ණත්වයක පවත්වා ගැනීමට මෙම ස්ථානය උපකාරී වේ — මෙය නානුමානික තාරකා විද්‍යා නිරීක්ෂණ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය තත්ත්වයකි. විද්‍යාත්මක සමාජයේ අපේක්ෂාව රෝමන් දුරේක්ෂය, හබල් සහ ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂ සමඟ එක්ව ක්‍රියාත්මක වීමෙන්, තාරකා විද්‍යා පර්යේෂණයේ නව යුගයක් ආරම්භ වනු ඇතැයි තාරකා විද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරති. හබල් සහ ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂ විශේෂිත ලක්ෂ්‍ය ගැඹුරින් පරීක්ෂා කිරීමේ හැකියාව ඇති දුරේක්ෂ නම්, රෝමන් දුරේක්ෂය විශාල ප්‍රදේශයක් ඉක්මනින් ගවේෂණය කරමින්, පසුව සිදු කළ යුතු ගැඹුරු අධ්‍යයන සඳහා අවශ්‍ය ඉලක්ක හඳුනා ගැනීමට හැකියාව ඇති දුරේක්ෂයකි. මෙම දුරේක්ෂ ත්‍රිත්වයේ එකතු වු දායකත්වය, විශ්වය පිළිබඳ අපගේ දැනුම පෙර නොවූ වේගයකින් පුළුල් කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. නිගමනය නැන්සි ග්‍රේස් රෝමන් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂයේ ප්‍රක්ෂේපණය, මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ විශ්ව ගවේෂණ ගමනෙහි තවත් වැදගත් මাইলස්ථානයක් වනු ඇත. අඳුරු ශක්තිය සහ අඳුරු ද්‍රව්‍යයේ අභිරහස් හෙළි කිරීමේ සිට, නව ග්‍රහයන් සොයා ගැනීම දක්වා, මෙම දුරේක්ෂය විද්‍යා ලෝකයට නව දොරටු විවෘත කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ, මෙම දුරේක්ෂය ලබා දෙන දත්ත විශ්වය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය කෙසේ වෙනස් කරනු ඇත්ද යන්න උනන්දුවෙන් බලා සිටිය හැක. ප්‍රකාශනය: Arivuppasi Media