දර්ශනය මැරි ගොස්ද? “පරාමිතිය සකස් කිරීම” ප්‍රශ්නය

21 පුරටාසි 2026 හැඳින්වීම බොහෝ හැඳින්වීමේ ලිපි, “මහා නිර්මාණය” (The Grand Design) නමැති කෘතිය එහි විද්‍යාත්මක අදහස් අනුಕ್ರಮයෙන් විස්තර කරමින් — බහු බ්‍රහ්මණ්ඩ, ඉඟි-සූත්‍ර න්‍යාය (string theory), ආකෘති-පදනම් යථාර්ථවාදය (model-dependent realism) වැනි — ලියැවෙයි. නමුත් මෙම කෘතියේ වඩාත්ම රසවත්, එහෙත් කලාතුරකින් කථා වන අංශය වන්නේ, එය විද්‍යා ලෝකයට පමණක් නොව දර්ශන ලෝකයටද ඇති කළ කම්පන-තරංගයන්ය. මෙම ලිපිය, කෘතියේ විද්‍යාත්මක අන්තර්ගතය කෙටියෙන් පමණක් හඳුන්වා දී, එයට විකල්ප වශයෙන්, කෘතිය ඉදිරිපත් කළ ගැඹුරු, තවමත් විසඳී නැති ප්‍රශ්නයක් — “දර්ශනය සම්පූර්ණයෙන්ම භෞතික විද්‍යාව මඟින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකිද?” — කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් විමර්ශනය කරයි. කෘතියේ විවාදාත්මක ආරම්භක වාක්‍යය මෙම කෘතියෙන් වැඩිම කම්පනයක් ඇති කළ අංගය තිබුණේ එහි ආරම්භක වාක්‍යයන් තුළමය. කතුවරු “දර්ශනය මැරී ඇත” යැයි ප්‍රකාශ කළහ. ඒ සඳහා ඔවුන් දක්වූ හේතුව වූයේ, දර්ශනයට තවදුරටත් විද්‍යාවේ වත්මන් සොයාගැනීම්—විශේෂයෙන්ම බ්‍රහ්මණ්ඩ විද්‍යාව (cosmology)—අනුගමනය කරමින් ගමන් කළ නොහැකි වී ඇති බවත්, දැන් “දැනුමේ පහන් දරාගෙන යන්නෝ” භෞතික විද්‍යාඥයින් බවත් යන තර්කයයි. මෙම ප්‍රකාශය දර්ශනවේදීන් අතර පුළුල් විරුද්ධත්වයක් සහ විවේචනයක් උපදවා ඇත. ප්‍රමුඛ දර්ශනවේදීන් බොහෝ දෙනෙක්, මේ ප්‍රකාශයම තුළ අභ්‍යන්තර විරෝධයක් තිබෙන බව පෙන්වා දුන්හ — “දර්ශනය මැරී ඇත” යැයි කියීමම දර්ශනමය ප්‍රකාශයක් වන අතර, “විද්‍යාවට පමණක් සත්‍යය දැනගත හැක” යන ස්ථාවරයද දර්ශනමය සංකල්පයක් බවත්, එය තමන් සනාථ කිරීමට භෞතික විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ මත නොව, තාර්කික තර්කය මත පදනම් වන බවත් ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිතර්කය විය. “ඇයි යමක් තිබෙන්නේ?” යන ගැඹුරු ප්‍රශ්නය කෘතියේ මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ, “කිසිවක් නොතිබීමට වඩා, ඇයි යමක් තිබෙන්නේ?” යන්නයි. මෙය ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ දර්ශනය තුළ අසන මූලික ප්‍රශ්නයකි. මෙම කෘතියේ පිළිතුර වන්නේ, ගුරුත්වාකර්ෂණය වැනි භෞතික නීති පවතින නිසා, බ්‍රහ්මණ්ඩය බාහිර හේතුවක් නැතිව තමා විසින්ම තමා නිර්මාණය කරගත හැකි බවයි. ශූන්‍යයෙන් (emptiness) ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ මූලධර්ම අනුව, තාවකාලික අණුකණ (particles) උත්පන්න වී නැතිවන සිද්ධීන් දැනටමත් දන්නා අතර, ඒම මූලධර්මය බ්‍රහ්මණ්ඩයේ ආරම්භය සඳහාද පුළුල් කළ හැකි බව කෘතිය තර්ක කරයි. විද්‍යා පිළිතුර තුළ සැඟවුණු සුක්ෂ්ම දෝෂයක් මෙහිදීය කෘතියට එරෙහිව වඩාත්ම වැදගත්, නමුත් කලාතුරකින් කතාබහ වන විවේචනය මතු වන්නේ. කෘතිය කියන්නේ, “ගුරුත්වාකර්ෂණය වැනි නීති පවතින නිසා බ්‍රහ්මණ්ඩය තමා විසින්ම නිර්මාණය විය හැක” යන්නයි. නමුත් මෙහිදී සුක්ෂ්ම දර්ශනමය ප්‍රශ්නයක් මතුවෙයි — ගුරුත්වාකර්ෂණය නමැති නීතියම ඇයි තිබිය යුතුද? “කිසිවක් නොතිබීම” යන අර්ථය, භෞතික නීති පවා නොමැති තත්ත්වයක් නම්, “භෞතික නීති පවතින නිසා බ්‍රහ්මණ්ඩය උත්පන්න විය” යන විස්තරය, සැබවින්ම “කිසිවක් නොතිබීමෙන්” නොව, “දැනටමත් පවතින ව්‍යුහයකින්” (භෞතික නීති නමැති ව්‍යුහයෙන්) බ්‍රහ්මණ්ඩය උත්පන්න වූ බව පමණක් පැහැදිලි කරයි. වෙනත් වචනවලින් කියනවා නම්, “කිසිවක් නොතිබීමට වඩා ඇයි යමක් තිබෙන්නේ?” යන ප්‍රශ්නය, “කිසිවක් නොතිබීමට වඩා ඇයි භෞතික නීති පවතින්නේ?” යන ප්‍රශ්නයකට පමණක් කෘතිය පරිවර්තනය කර ඇත — එය මුල් ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමක් නොව, එම ප්‍රශ්නයම එක පියවරක් පසුබැස්සීමක් වේ. මෙම සුක්ෂ්ම තාර්කික හිදැස, කෘතිය නිකුත් වූ කාලයේදී පුළුල් ලෙස සාකච්ඡා නොවී ගොස් තිබුණේ, බොහෝ පාඨකයන් සහ මාධ්‍ය “දර්ශනය මැරී ඇත” යන ශීර්ෂ ප්‍රවෘත්තියට වැඩි අවධානය දුන් අතර, මෙම සුක්ෂ්ම තාර්කික ව්‍යුහයට නොවීම නිසාය. “ආකෘති-පදනම් යථාර්ථවාදය”: සැඟවුණු දර්ශනය ඉතා රසවත් ලෙස, “දර්ශනය මැරී ඇත” යන කෘතියේ මූලික ප්‍රකාශයට සෘජු විරෝධයක් ලෙස, කෘතියේ මූලික සංකල්පය වූ “ආකෘති-පදනම් යථාර්ථවාදය” ම වූයේ සම්පූර්ණයෙන්ම දර්ශනමය ස්ථාවරයකි. එයට අනුව, “සම්පූර්ණ, සැබෑ” යථාර්ථයක් තිබේද නැද්ද යන්න අසනවාට වඩා, අපට ලැබෙන සෑම දෙයකම ලබාගැනීම සිදුවන්නේ “ආකෘතියක්” (model) හරහාම බවත්, විවිධ තත්ත්වයන් සඳහා විවිධ ආකෘති ගැළපිය හැකි බවත් මෙහි මූලධර්මය වේ. මෙය විද්‍යා දර්ශනයේ දිගු කාලයක් තිස්සේ සාකච්ඡා වූ “උපකරණවාදය” (instrumentalism) නමැති දර්ශන පාසල සමඟ ඉතා සමීප සමානත්වයක් දරයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ, “දර්ශනය මැරී ඇත” යැයි ප්‍රකාශ කරන එම කෘතියම, තම මූලික සංකල්පය ස්ථාපිත කිරීමට දර්ශන පාසලක්ම මත රඳා පවතින බවයි — දර්ශනය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට දර්ශනයම භාවිත කිරීම, මෙම කෘතියේ ඉතා විරෝධාභාසමය, නමුත් කලාතුරකින් අවධානයට ලක්වන අංගයකි. මෙම කෘතිය තවමත් වැදගත් වන්නේ ඇයි? මෙම තාර්කික විරෝධාභාස තිබුණත්, මෙම කෘතිය විද්‍යාව සහ පොදු පාඨකයන් අතර සම්බන්ධකරන වැදගත් පාලමක් ලෙස පවතී. ඉඟි-සූත්‍ර න්‍යාය, බහු බ්‍රහ්මණ්ඩ, ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව වැනි සංකීර්ණ අදහස් සරලව, ආකර්ෂණීය ලෙස පැහැදිලි කිරීම මෙහි ස්ථාවර සාහිත්‍යමය වටිනාකමයි. තවද, එය මතු කළ විවාදය — විද්‍යාව සහ දර්ශනය එකට ගමන් කළ යුතුද, හෝ එකක් අනෙක ප්‍රතිස්ථාපනය කළේද යන ප්‍රශ්නය — අදද අඛණ්ඩව, ජීවමාන බුද්ධිමය සංවාදයක් ලෙස දිග හැරෙමින් පවතී. විද්‍යාව සහ දර්ශනය: තරඟකාරීද, හවුල්කරුවන්ද? මෙම කෘතිය මතු කළ මහත් ප්‍රශ්නය අවසානයේ වන්නේ, විද්‍යාව සහ දර්ශනය එකිනෙකා සමඟ තරඟ කරන ක්ෂේත්‍ර දෙකක්ද, නැතහොත් එකිනෙකා පූර්ණ කරන හවුල්කරුවන්ද යන්නයි. විද්‍යාව “මොනවා තිබේද, ඒවා කෙසේ ක්‍රියා කරයිද” යන්නට පිළිතුරු දෙන මිනුම්මාන සහ ක්‍රමවේදයන් සපයයි. දර්ශනය “එම පිළිතුරු වල අර්ථය කුමක්ද, ඒවා සැබවින්ම මුල් ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දේද” යන්න විමසා බලන විවේචනාත්මක උපකරණයක් සපයයි. “මහා නිර්මාණය” වැනි කෘතියක්, විද්‍යාවේ අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණ පොදු ජනතාවට රැගෙන යන එකට සමගාමීව, දර්ශනමය ප්‍රශ්න සම්පූර්ණයෙන්ම “විසඳී ඇත” යැයි හිමිකම් කීම, ඉක්මන් සහ අතිශයෝක්තිගත නිගමනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය. නිගමනය “මහා නිර්මාණය” කෘතිය, බ්‍රහ්මණ්ඩයේ ආරම්භය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අවබෝධය පොදු ජනතාවට හඳුන්වා දුන් වැදගත් කෘතියකි. නමුත් එහි ගැඹුරුම පාඩම සැඟවී ඇත්තේ එය ප්‍රකාශයෙන් නොකියන දෙයක් තුළය — “ඇයි යමක් තිබෙන්නේ” යන ප්‍රශ්නය, භෞතික විද්‍යාවෙන් පමණක් සම්පූර්ණයෙන්ම විසඳිය නොහැකි ගැඹුරු දර්ශනමය ගුප්ත ප්‍රශ්නයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින බවයි. විද්‍යාව සහ දර්ශනය තරඟකරුවන් නොව, බ්‍රහ්මණ්ඩයේ අභිරහස තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරන හවුල්කරුවන් දෙදෙනෙක් බව අවබෝධ කරගැනීමම, මෙම කෘතිය අපට ඉතිරි කර යන වටිනාම, නමුත් ලියැවී නැති පාඩම වේ. සටහන: මෙම ලිපිය “මහා නිර්මාණය” කෘතියේ අදහස් විශ්ලේෂණය කරන විවේචනාත්මක ලිපියකි. කෘතියෙන් සෘජු උපුටා දැක්වීම් මෙහි ඇතුළත් නොවන අතර; සියල්ලම තමන්ගේම වචනවලින් කෙටියෙන් විස්තර කර ඇත. ප්‍රකාශනය: දැනුම්පසි මාධ්‍ය