ලෝහ කැබැල්ලක් තුළ සැඟවී ඇති ජාතියේ ඉතිහාසය

29 පුරට්ටாசි 2026 අන්තර්ගතය 1. කාසියක් කතා කිරීමට පටන් ගන්නා විට අද අපි කාසියක් අතට ගත්තොත් එහි වටිනාකම ගැන පමණක් සිතනවා. නමුත් අවුරුදු දහසකට පෙර ජීවත්වූ කෙනෙකුගේ අතේ තිබුණු එම කාසියම පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයෙකු අතට ගෙන පරීක්ෂා කළාම, ඔහුට වෙනත් බොහෝ ප්‍රශ්න මතුවෙයි. එය කොහේදී නිපදවුණාද? කාගේ ආණ්ඩුව යටතේ භාවිතා කළාද? එය කුමන ලෝහයෙන් කළාද? ඒ මත විශේෂිත රූපයක් මෙන්ම සටහන් කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ඒ කාසියක් විශේෂිත ස්ථානයකින්ම හමුවුණේ ඇයි? එය තබාගෙන සිටියේ වෙළෙන්දෙක්ද, ගොවියෙක්ද, සෙබළෙක්ද, භික්ෂුවෙක්ද? කාසියක් මේ ප්‍රශ්නවලට සෘජුවම පිළිතුරු නොදෙයි. නමුත් කාසි රැසක් සහ ඒවා හමුවූ ස්ථාන, ශිලා ලේඛන, කැණීම්වලින් ලැබුණු ද්‍රව්‍ය, වාණිජ මාර්ග වැනි අනෙකුත් සාක්ෂි සමඟ සම්බන්ධ කර බැලූ විට, සැඟවී තිබූ ඉතිහාසයේ කොටසක් හෙළිවෙමින් යන්න පටන් ගනියි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව, රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල භාවිතයේ තිබූ විවිධ කාසි වර්ග පවතින බවත්, ඒවා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට උපකාර කරන වැදගත් සාක්ෂි බවත් සඳහන් කරයි. 2. කාසිය උපදීමට පෙරම හුවමාරුව තිබුණා පුරාණ මිනිසා මුදල් සොයාගත්ත පසුවම වෙළඳාම ආරම්භ වුණා කියලා හිතන එක වැරදියි. මුදල් උපදීමට පෙරම භාණ්ඩයට භාණ්ඩයක් දී ගන්නා හුවමාරු ක්‍රම තිබී ඇත. ආහාර, ලුණු, ලෝහ, ගවමස්/ගව සම්පත්, රෙදි, මැටි භාණ්ඩ වැනි දෑ එකිනෙකට හුවමාරු කරගෙන තිබිය හැක. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව, දූපතේ ආර්ථික හුවමාරු පිළිබඳ ආරම්භක සාක්ෂි කාසි භාවිතයට පෙර කාලයන් දක්වාත් ගමන් කරන බව සඳහන් කරයි. පසුව කාසි ප්‍රචලිත වූ විට, භාණ්ඩයේ වටිනාකම මැනීමටත් හුවමාරුව පහසු කිරීමටත් නව මාර්ගයක් බිහි විය. මෙහිම කාසියේ විශාලතම පරිවර්තනය තිබේ. භාණ්ඩයේ වටිනාකම භාණ්ඩයක් ලෙසම තබාගෙන සිටීම වෙනුවට, කුඩා ලෝහ කැබැල්ලක සංකේතයක් ලෙස සංග්‍රහ කරගැනීමට හැකි විය. මෙය මිනිස් සමාජයේ ආර්ථික මතකශක්තිය තුළ සිදු වූ විශාලතම වෙනස්කම්වලින් එකකි. 3. ශ්‍රී ලංකාවේ කාසි භාවිතයේ ආරම්භක කාලය ශ්‍රී ලංකාවේ කාසි භාවිත ඉතිහාසය අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස දක්වා පසුපසට යයි කියා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි. ගුහා ශිලා ලේඛනවල කාසියට සම්බන්ධ කාර්ය තනතුරු දැක්වෙන වචන ද දක්නට ලැබේ. මෙයින් කාසි භාවිතය පුද්ගලයන් අතර අසංවිධානාත්මක හුවමාරුවක් පමණක් නොව, යම් අවස්ථාවක සංවිධානය කළ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකමක් ලෙසද තිබිය හැකි බව අවබෝධ කරගත හැක. මෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත් පණිවිඩයක් ඇත. කාසිය තිබුණා යන්න පමණක් නොව; කාසි නිපදවීම, පරීක්ෂා කිරීම, පිළිගැනීම වැනි ක්‍රියාවලීන්ට වගකිවයුතු ආයතනමය පද්ධතියක් තිබී ඇතැයි සිතිය හැකි වීමයි වඩා ගැඹුරු පණිවිඩය. ඒ කියන්නේ, කාසිය යනු ආර්ථික සංවර්ධනයේ ලකුණක් පමණක් නොවේ. එය පරිපාලන සංවර්ධනයේ ලකුණක් ද වේ. 4. මුද්‍රා කුත් කරනු ලැබූ කාසි — එක් ලෝහ කැබැල්ලක බහු ලකුණු පුරාණ දකුණු ආසියාව පුරා ප්‍රචලිත වූ මුද්‍රා කුත් (පන්ච්-මාරක්) කාසි ශ්‍රී ලංකාවෙන්ද හමුවී ඇත. මෙවැනි කාසිවල එකම රූපයක් අලංකාර ලෙස කැටයම් කර ඇතිවීම වෙනුවට, විවිධ සංකේත තනි තනිව මුද්‍රා ලෙස කුත් කර ඇති අයුරු දක්නට ලැබේ. මෙය වෙනස් කෝණයකින් බලන්න පුළුවන්. අද කාලයේ ලේඛනයක බහු නිලධාරීන්ගේ මුද්‍රා තිබුණොත්, එය බහු අදියර පරීක්ෂණ හරහා ගොස් ඇති බව අපි තීරණය කරමු. ඒ වගේම, බහු සංකේත ඇති පුරාණ කාසියක් බැලූ විට, එය ආර්ථික සංකේතයක් පමණක් නොව; ඒ කාලයේ සමාජයේ සංකේතවලට තිබූ වැදගත්කමද මතක් කරවයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා වාර්තා අනුව මෙවැනි මුද්‍රා කුත් කාසි පුරාණ ස්ථාන රැසකින් සොයාගෙන ඇති බව සටහන් වී ඇත. 5. කාසිය මත දක්නට ලැබෙන රූප ඇයි වැදගත්? පුරාණ කාසියක ගසක් වැනි රූපයක් තිබිය හැක. වෙනත් එකක සත්වයෙක් තිබිය හැක. තවත් එකක චක්‍රයක් වැනි සංකේතයක් තිබිය හැක. වෙනත් එකක මිනිස් රූපයක් තිබිය හැක. මේවා සරල අලංකාරයක් ලෙස පමණක් සැලකිය නොහැක. පුරාණ සමාජවල සංකේතවලට බහු තේරුම් තිබුණා. ආගම, රාජ්‍ය බලය, සම්පත්, ආරක්ෂාව, ස්වභාවය, සත්වයන්, පූජනීය සංකේත වැනි අදහස් රූප හරහා ප්‍රකාශ කර තිබිය හැක. නමුත් එක් එක් රූපයට එකම තේරුමක් නියත ලෙස කියාදීම ආරක්ෂිත ඉතිහාස පර්යේෂණ ක්‍රමයක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, කාසිය හමුවූ ස්ථානය, එම ස්ථානයේම හමුවූ අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය, කාල පරාසය, ලිපිය/අක්ෂර, රූප සැලැස්ම — මේ සියල්ල එකට සම්බන්ධ කර බැලිය යුතුය. මෙයම කාසියක් හුදෙක් පරණ ද්‍රව්‍යයකින් ඉතිහාස සාක්ෂියක් බවට පරිවර්තනය කරයි. 6. ලක්ෂ්මී රූපය ඇති කාසිය — සම්පත් සංකේතයක්ද? ශ්‍රී ලංකාවේ සමහර පුරාවිද්‍යා කැණීම්වල ලක්ෂ්මී රූපය සහිත කාසිද හමුවී ඇත. නීලගිරි සේතිය කැණීම්වලදී ලක්ෂ්මී සහ වෙනත් වර්ගයේ කාසි ලැබුණු බව ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සටහන් කර ඇත. මෙහි සිත්ගන්නා ප්‍රශ්නයක් මතු වෙයි. කාසියක සම්පත් සමඟ සම්බන්ධ දේව රූපයක් තිබීම, එය භාවිතා කළ සමාජයේ සම්පත් පිළිබඳ අදහස් ගැන යමක් කියනවාද? මෙය සෘජුව සනාථ කළ හැකි කරුණක් නොවේ. නමුත් කාසියේ රූපය සහ එය හමුවූ ස්ථානය එක්ව පරීක්ෂා කරන විට, ඒ කාලයේ ජනතාවගේ ආගමික අදහස් හා ආර්ථික අදහස් එකිනෙක සමඟ කොයි අයුරින් සම්බන්ධ වී තිබුණාදැයි විමසිය හැක. මේකම පුරාණ කාසි බලන විට ඇති ලස්සන. කුඩා රූපයක් විශාල ප්‍රශ්නයක් නිර්මාණය කරයි. 7. කාසිය මුහුද හරහා ගියේය ශ්‍රී ලංකාව දූපතකි. ඒ නිසා මුහුද එහි ඉතිහාසයේ හුදෙක් භූගෝලීය සීමාවක් පමණක් නොවීය. එය සම්බන්ධතා සඳහා මාර්ගයක්ද විය. පුරාණ කාලවල ඉන්දීය උපමහාද්වීපය සමඟත්, බටහිර ආසියා සහ මධ්‍යධරී සමුද්‍ර ලෝකය සමඟත් වාණිජ සම්බන්ධතා තිබුණා යන්න තහවුරු කරන විවිධ පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි ලැබී ඇත. කාසිද මෙම සම්බන්ධතා වල කොටසකි. අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව සලකා බලන සමහර තඹ කාසිවල රෝම කාසිවල ආකෘතිවල බලපෑම ඇති රූපයන් තිබෙන බව ලන්ඩන් කෞතුකාගාර වාර්තා පෙන්වයි. ඒ අතරින් සමහරක් ක්‍රි.ව. 450 සිට 700 දක්වා කාලයට අයත් වූවත්, ශ්‍රී ලංකාව තුළම නිපදවූව බවද සටහන් කර ඇත. මෙහි අර්ථය ඉතා සිත්ගන්නාසුලුය. රටක කාසියක් වෙනත් රටක කාසියකට සමාන බව පෙනෙන්නේ නම්, ඒ රටේ ජනතාව වෙනත් නාගරිකත්වයක් හුදෙක් දැක්කා කියන අර්ථයක් පමණක් ගන්න බැහැ. ඔවුන් එම ලෝකය සමඟ සම්බන්ධ වී තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. වෙළඳාම කර තිබී ඇත. ඒ රටේ කාසි දැක තිබී ඇත. ඒවායේ ආකෘති හඳුනාගෙන තිබී ඇත. ඒවා තම සමාජ අවශ්‍යතා සඳහා ගැළපෙන ලෙස වෙනස් කරගෙන තිබී ඇත. 8. කාසියක් මුහුදු සංචාරකයෙකුගේ සාක්ෂියක් විය හැක කාසියක් රටකින් හමුවීමෙන් එය එහිම නිපදවා ඇති බවට වහාම තීරණය කළ නොහැක. එය වෙළෙන්දෙකු සමඟ පැමිණි විය හැක. මුහුදු සංචාරකයෙකු සමඟ පැමිණි විය හැක. විදේශයෙන් භාණ්ඩ මිලදීගත් කෙනෙකු අතේ තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. පසුව පරම්පරා ගණනාවක් පුරා එකම ස්ථානයක සුරක්ෂිතව තබාගෙන තිබිය හැක. ඒ නිසා කාසිය හමුවූ ස්ථානය එය උපන් ස්ථානයට සමාන නොවේ. මෙය ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යා පාඩමකි. කාසිය තේරුම් ගැනීමට එහි ශරීරය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය හමුවූ පස්ද කතා කළ යුතුය. එය හමුවූ ගොඩනැගිල්ලද කතා කළ යුතුය. ඒ අසළ හමුවූ මැටි භාණ්ඩද කතා කළ යුතුය. අසළ තිබූ ශිලා ලේඛනයද කතා කළ යුතුය. ඒ කාලයට අයත් වාණිජ භාණ්ඩද කතා කළ යුතුය. මේ සියල්ල එකට අසා සිටියාම පමණයි ඉතිහාසය නිර්මාණය වෙන්නේ. 9. පස් යට හමුවෙන කාසියක් පවුල් කතාවක්ද කියන්න පුළුවන් කාසියක් රජුගේ මාලිගාවේ පමණක් තිබුණා කියලා හිතන්න අවශ්‍ය නැහැ. එය වෙළඳපොළේ භාණ්ඩයක් මිලදී ගත් කෙනෙකුගේ අතේ තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. යात्रිකයෙකුගේ බෑග් එකක තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. වෙළෙන්දෙකුගේ සම්භාරයේ තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. ආගමික ස්ථානයක පූජාවක් ලෙස තබා තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. නිවසක පරම්පරා ගණනාවක් පුරා රැකගෙන තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. පසුව එම ස්ථානය විනාශ වූ විට එය පස් යට වැළලී ගොස් තිබී ඇතැයි සිතිය හැක. ඒ නිසා කාසියක් රජුගේ ඉතිහාසය පමණක් නොකියයි. එය සාමාන්‍ය මිනිසාගේ ජීවිතයද අපට මතක් කර දෙයි. ඒ මිනිසාගේ නම ඉතිහාසයෙන් අහිමි වී යන්න ඇති. ඔහුගේ ගෙදර අතුරුදන් වී තිබිය හැක. ඔහුගේ හඬද මැකී ගොස් තිබිය හැක. නමුත් ඔහු අතේ තිබූ කුඩා කාසිය පමණක් අවුරුදු දහසකට පස්සේ නැවත ආලෝකයට පැමිණි විය හැක. මෙයම පුරාණ කාසියක මනුෂ්‍ය පැත්තයි. 10. කාසියේ බරද පණිවිඩයක් කාසියක් බලද්දී මුලින්ම අපි දකිනේ රූපයයි. නමුත් පර්යේෂකයාට එහි බරත් වැදගත්ය. එකම කාලයට අයත් කාසි බොහෝ දේවල් බර අනුව සසඳා බැලූ විට, ඒ අතර ඇති සම්බන්ධතා පිළිබඳව පර්යේෂණ කළ හැක. ලෝහයේ ස්වභාවය, ප්‍රමාණය, හැඩය, අඳිනවීම (wear) වැනි දේවල් ද තොරතුරු ලබා දෙයි. අද කාසියක් ටිකක් අඳිනවී තිබුණොත් අපි “පරණ එකක්” කියලා පමණක් කියන්න පුළුවන්. නමුත් පර්යේෂකයාට ඒ අඳිනවීම පවා ප්‍රශ්නයක් නැඟේ. එය දිගු කාලයක් භාවිතා කළද? නැත්නම් එය සුරක්ෂිතව ගබඩා කර තිබුණද? මෙවැනි කුඩා වෙනස්කම්ම පුරාණ ආර්ථික ජීවිතය තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ. 11. කාසි නොතිබුණා නම්? මෙය මොහොතකට කල්පනා කර බලන්න. පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම කාසි විනාශ වී ගොස් ඇතැයි සිතමු. එවිට අපට අහිමි වන්නේ ලෝහ කැබලි කිහිපයක් පමණක් නොවේ. කාසි මත දක්නට ලැබෙන සංකේත පිළිබඳ තොරතුරු අහිමි වෙයි. වාණිජ සම්බන්ධතා තේරුම් ගැනීමට උපකාර වන සාක්ෂි අහිමි වෙයි. ආර්ථික පද්ධතියේ සමහර ලකුණු අහිමි වෙයි. විදේශ සම්බන්ධතා පිළිබඳ සමහර සලකුණු අහිමි වෙයි. කලා ආකෘතිවල වෙනස්කම් දැකීමේ අවස්ථාව අහිමි වෙයි. ඒ නිසා කාසිය යනු ආර්ථික ඉතිහාසයේ ලේඛනයක් පමණක් නොව; බහු ඉතිහාස එකිනෙකා හමුවෙන කුඩා ස්ථානයකි. 12. අද ලැබෙන විශාල පාඩම පුරාණ කාසි අපට කියන විශාලම පාඩම මුදල් ගැන පමණක් නොවේ. වටිනාකම සෑදෙන්නේ කොහොමද යන්න ගැනයි. කුඩා ලෝහ කැබැල්ලකට ජනතාව වටිනාකමක් දුන්නා. එම වටිනාකම සමාජ පිළිගැනීමෙන් තහවුරු වුණා. රාජ්‍යය හෝ බල ව්‍යුහය එය පිළිගත්තා. වෙළෙන්දෝ එය හුවමාරුවේ භාවිතා කළා. මිනිසුන් එය සංග්‍රහ කළා. ඒ නිසා කාසිය යනු ලෝහයක් නොවේ. සියලු දෙනා පිළිගත් විශ්වාසයක රූපයයි. අද මුදල් සඳහාද මෙයම මූලික සත්‍යයයි. හැඩය වෙනස් වී ඇත. ද්‍රව්‍යය වෙනස් වී ඇත. නමුත් වටිනාකම උපදවන සමාජ අදහස මුළුමනින්ම අතුරුදන් වී නැහැ. අවසාන වචනය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ කාසි අපි කෞතුකාගාරයේ වීදුරු අතුළත තබා ඇති කුඩා වස්තු ලෙස පමණක් නොබලිය යුතුය. එක් එක් කාසියක්ම යුගයක කුඩා දොරටුවකි. ඒ දොර අරිනකොට රජුන් පමණක් පෙනෙන්නේ නැහැ. වෙළෙන්දෝ පෙනෙයි. මුහුදු සංචාරකයෝ පෙනෙයි. වෙළඳපොළවල් පෙනෙයි. ආගමික ස්ථාන පෙනෙයි. කලාකරුවන්ගේ අත් පෙනෙයි. ලෝහ දියකර හැඩගැන්වූ කම්කරුවන් පෙනෙයි. භාණ්ඩ මිලදීගත් සාමාන්‍ය ජනතාව පෙනෙයි. දුර රටවල් සමඟ සම්බන්ධ වූ දූපතක් පෙනෙයි. ඒ නිසාම පුරාණ කාසියක් බැලූ විට, “මේක කොච්චර වටිනාද?” අහනවට වඩා, “මේක කුමන ලෝකයක් හරහා අපි වෙත ආවාද?” අහන එක තවත් සිත්ගන්නාසුලුය. පස් යට වැළලී තිබුණු කුඩා කාසියක්, සමහර විට මහ රජෙකුගේ නමකට වඩාත් විශාල ඉතිහාසයක් කියන්න පුළුවන්. එය කතා නොකරයි. නමුත් එහි ලෝහය, රූපය, සංකේතය, බර, අඳිනවීම, හමුවූ ස්ථානය වැනි සියල්ල එකට කියවන්න දන්නේ නම්, අවුරුදු දහසකට පෙර ජීවත් වූ මිනිසුන්ගේ ලෝකය අපේ ඇස් ඉදිරියේ නැවත ගොඩනැඟෙන්න පටන් ගනියි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව දැනට පුරාණ කාසි සඳහා ඉලෙක්ට්‍රොනික දත්ත ගබඩාවක්ද පවත්වාගෙන යයි; කාසි වර්ගය, කාලය, සියවස, අක්ෂර, භාෂාව, ද්‍රව්‍ය වැනි පදනම් මත පර්යේෂණ කිරීමට පහසුකම ද සපයා ඇත. රටක ඉතිහාසය ඒ රටේ මාලිගාවල පමණක් සෙවිය යුතු නැහැ. කිසිවිටක එම ඉතිහාසය කුඩා කාසියක පක්ෂ දෙකෙහිම සැඟවී තිබිය හැක. ප්‍රකාශනය: அறிவுப்பசி මාධ්‍යය