ජීවිත හතරක් කියන සියුම් සමතුලිතතාවයේ කතාව

04 ඉප්පසි 2026 කර්තෘ: රෝහින්ටන් මිස්ත්‍රි මිනිසෙකුගෙන් ජීවිතය ඉල්ලන්නේ කුමක්ද? විශාල ජයග්‍රහණද? සම්පත්තියද? බලයද? නැත්නම් හෙට නැවත නැගී සිටීම සඳහා වන කුඩා බලාපොරොත්තුවද? රෝහින්ටන් මිස්ත්‍රිගේ A Fine Balance නවකතාව එක වාක්‍යයකින් තේරුම් ගන්න නම්, එය ජීවිතය ජයගන්නා කතාවක් නොවෙයි; ජීවිතය අපව නැවත නැවත පහළට තල්ලු කරද්දී, මිනිසා තම මනුෂ්‍යත්වය අල්ලාගෙන ඉඳහිටින්නේ කෙසේදැයි කියන කතාවකි. 1995 දී ප්‍රකාශයට පත් වූ මෙම කෘතිය, 1975 වසර ආරම්භ කරගෙන, ඉන්දියාවේ නම් නොකළ වෙරළබඩ නගරයක සිදුවේ. දේශපාලන අවුල් සහගත සමයේ, විවිධ වූ මිනිසුන් හතර දෙනෙකුගේ ජීවිත අහඹු ලෙස එකිනෙකා සමඟ බැඳී යයි. නමුත් මෙම නවකතාව සරලව “ඉතිහාස නවකතාවක්” ලෙස පමණක් බැලීම එහි ගැඹුර කෙටි කර දමයි. එහි සැබෑ ප්‍රශ්නය දේශපාලනය ගැන පමණක් නොවේ. “මිනිසා කොතරම් දුක් විඳිද්ද, තවදුරටත් මිනිසෙකු ලෙසම සිටිය හැකිද?” එයයි මේ කෘතියේ හදවතේ තිබෙන ප්‍රශ්නය. එක් සමතුලිතතාවයක නාමයෙන් සැඟවුණු ජීවිතය නවකතාවේ ශීර්ෂයේ ඇති “සමතුලිතතාව” යන අදහස ඉතා සරල ලෙස පෙනේ. නමුත් මිනිස් ජීවිතයේ සමතුලිතතාව යනු සැමවිටම ස්ථාවර දෙයක් නොවේ. එක් දවසක් කෑම ලැබුණොත් එය ජයග්‍රහණයයි. එක් දවසක් වැඩක් ලැබුණොත් එය ජයග්‍රහණයයි. එක් දවසක් අපහාස නොවී ජීවත්විය හැකි නම් එය ජයග්‍රහණයයි. යමෙකු විශ්වාස කළ හැකි නම් එය ජයග්‍රහණයයි. හෙට ගැන භයානක හැඟීමක් නැතුව නිදාගන්න පුළුවන් නම් ඒත් ජයග්‍රහණයයි. මේ ලෙස බැලූවිට, දුප්පත් මිනිසෙකුගේ ජීවිතයේ විශාල ජයග්‍රහණ නැතත්, කුඩා ජයග්‍රහණ ගණන මිනුම් කළ නොහැකි තරම්ය. මෙම නවකතාව එම කුඩා ජයග්‍රහණ දෙස අපේ අවධානය යොමු කරවයි. අපි සාමාන්‍යයෙන් ඉතිහාසය කියවද්දී රජවරුන්, නායකයන්, යුද්ධ, නීති වගේ දේවල් මතක තබාගනිමු. නමුත් ඉතිහාසය සැබෑවටම වෙනස් කරන්නේ කාගේ ජීවිතද? බලයේ සිටින අයගේ ජීවිත පමණක් නොවේ. දිනපතා කෑම සඳහා වෙහෙසෙන මිනිසාගේ ජීවිතයයි මුලින්ම වෙනස් වන්නේ. එම දෘෂ්ටිකෝණයෙන්ම මෙම නවකතාව විශේෂත්වයට පත්වෙයි. මිනිසුන් හතර දෙනෙක්; නමුත් එකම මිනිස් ජීවිතයක් නවකතාවේ මධ්‍යස්ථානයේ ඩිනා, ඉෂ්වර්, ඕම්ප්‍රකාශ්, මණේක් යන චරිත හතරක් සිටිති. ඔවුන්ගේ පසුබිම් එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්ය. ඩිනා යනු වැන්දඹුවකි. ඉෂ්වර් සහ ඕම්ප්‍රකාශ් යනු රෙදිපිළි මැහුම්කරුවන්ය; ඔවුන් වංශ/ජාති පීඩනයට ලක්වූ පසුබිමකින් නගරයට පැමිණෙති. මණේක් කඳුකර පසුබිමකින් පැමිණි තරුණයෙකි. වෙනස් ජීවිත. වෙනස් සිහින. වෙනස් භීතිකා. නමුත් ඔවුන් එකම ගෙදර කුඩා ඉඩක එක්ව ජීවත්වීම ආරම්භ කරන විට, ඔවුන් අතර තිබූ වෙනස්කම් මනුෂ්‍ය සබඳතා මගින් මඳ මඳව සැඟවෙයි. මෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු ඉතා වැදගත් කරුණ මෙයයි: ඔවුන් මුලදී එකිනෙකාට ලේ-ඥාතීන් නොවේ. නමුත් පසුව එකිනෙකාට පවුලක් වෙති. මෙය මෙම නවකතාවේ ඉතාමත් සුන්දර මනුෂ්‍ය දෘෂ්ටීන්ගෙන් එකකි. පවුල යනු එකම ලේ වලින් උපන් අය විසින් පමණක් සෑදිය යුතු දෙයක් නොවේ. කලින් කාලෙක කුසගින්න එකට බෙදාගත් අය පවුල වෙයි. කලින් කාලෙක දුකේදී ළඟින් හිටපු අය පවුල වෙයි. කිසිදා අපව තේරුම්ගත්ත එකම මිනිසාම පවුලක් වෙයි. දුප්පත්කම යනු මුදල් නොමැතිකම පමණක් නොවේ මෙම නවකතාව කියවද්දී දුප්පත්කම සරලව මුදල් හිඟයක් ලෙස පමණක් දැකීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. දුප්පත්කමට බහුවිධ මට්ටම් තිබේ. කෑම නොමැති දුප්පත්කමක් ඇත. වැඩ නැති දුප්පත්කමක් ඇත. නිවසක් නැති දුප්පත්කමක් ඇත. අධ්‍යාපනය නැති දුප්පත්කමක් ඇත. සමාජ ගෞරවය නැති දුප්පත්කමක් ඇත. තම ජීවිතය ගැන තමන්ටම තීරණ ගන්න බැරි වීමත් එක් වර්ගයක දුප්පත්කමකි. මෙහි අන්තිම එක ඉතාම භයානකය. යමෙකුට මුදල් නොතිබිය හැක. නමුත් තීරණ ගැනීමේ අයිතිය තිබුණොත්, අනාගතය වෙනස් කිරීමේ අවස්ථාවක් තිබිය හැක. නමුත් අනෙක් අය ඔහුගේ/ඇයගේ ජීවිතය ගැන තීරණ ගන්න ආරම්භ කළ විට, මුදලට වඩා විශාල දෙයක් ඔහුගෙන්/ඇයගෙන් ඉවත් කර ගනී. ඒ ඔහුගේ/ඇයගේ ජීවිතයේ අයිතියයි. ඉෂ්වර් සහ ඕම්ප්‍රකාශ්ගේ ජීවිතය හරහා, වංශය/ජාතිය කෙසේද යන්න මිනිසෙකුගේ උපතම ඔහුගේ අනාගතයට සීමාවක් කරන්නේදැයි මිස්ත්‍රි හෙළි කරයි. නීති වෙනස් වුණත් සමාජ මනෝභාවය එකවරම වෙනස් නොවන්නේය යන්නද නවකතාවේ වැදගත් අදහස් අතර එකක් වේ. නගරය සැමට එකද? දුර සිට බැලූවිට නගරය අවස්ථා ගොඩක් ඇති තැනක් ලෙස පෙනේ. ගමක නොලැබෙන වැඩ නගරයේ ලැබිය හැක. අලුත් ජීවිතයක් ආරම්භ කළ හැක. අලුත් මිනිසුන් හමුවිය හැක. අතීතය අමතක කළ හැක. නමුත් නගරය සැමෝවම එකම විදිහට පිළිගන්නවාද? මෙය නවකතාව මතු කරන තවත් ගැඹුරු ප්‍රශ්නයකි. එකම නගරයක කෙනෙකු ආරක්ෂිත නිවසක ජීවත් විය හැක. තවත් කෙනෙකු පාදඩ මාර්ගයේ නිදාගන්නට සිදුවිය හැක. කෙනෙකුට බලය භාවිත කළ හැක. තවත් කෙනෙකුට බලයේ තීරණ හේතුවෙන් පීඩාවට පත්විය හැක. කෙනෙකුට නීතිය ආරක්ෂාව විය හැක. තවත් කෙනෙකුට ඒම නීතියම බියක් විය හැක. ඒ නිසා නගරය යනු ගොඩනැගිලි එකතුවක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන් අතර අවස්ථා වෙනස්කම් පිළිබිඹු කරන කැඩපතකි. මෙම නවකතාවේ නගර ජීවිතය එම කැඩපත පාඨකයා ඉදිරියට ගෙන එයි. දේශපාලනය ගෙදරට ඇතුල් වූ විට 1975 වසරේ ඉන්දියාවේ හදිසි තත්ත්වය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එය මාස විසි එකක් පවත්වාගන්නා ලදී. එම කාලයේ පුරවැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් සීමා කරන ලදී; මාධ්‍ය සෙන්සර් කිරීම, අත්අඩංගුවට ගැනීම්, බලහත්කාර වඳකිරීම් වැනි දැඩි පියවර බොහෝමයක් අනුගමනය විය. මිස්ත්‍රි මේ ඉතිහාසය පමණක් දේශපාලන විස්තරයක් ලෙස ලියන්නේ නැත. එහි බලපෑම සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ කෑම, රැකියාව, නිවස, ශරීරය, පවුල වැනි දේවල් තුළ කෙසේ පෙනී යන්නේදැයි චරිත ජීවිත හරහා පෙන්වයි. මෙහි වැදගත් පාඩමක් තිබේ. දේශපාලනය පාර්ලිමේන්තුව තුළ පමණක් සිදු වන්නේ නැත. එය කුස්සිය තුළද සිදුවෙයි. වැඩට යන මාර්ගය තුළද සිදුවෙයි. දුප්පතෙකුගේ පැල්පත තුළද සිදුවෙයි. මැහුම් යන්ත්‍රයක් අසලද සිදුවෙයි. කෙනෙකුගේ ශරීරය ඇතුළතට ද ඒ බලපෑම ළඟා විය හැක. ඒ නිසා දේශපාලනය “ඔවුන්ගේ දෙයක්” ලෙස හුදෙක් පසෙකට වී සිටින සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ ජීවිතයටද බලය කෙසේ ස්පර්ශ වන්නේදැයි නවකතාව දැනෙන්නට සලස්වයි. මිනිසා විනාශ කරන්නේ දුකද, බලාපොරොත්තුව නැතිකමද? මෙම නවකතාවේ විශාලම ප්‍රශ්නවලින් එකක් මෙතැනදී දැකගත හැක. දුක මිනිසාව බිඳ දැමිය හැක. නමුත් බලාපොරොත්තුව නැතිකම ඔහුව ඇතුළතින් හිස් කර දමයි. ඉෂ්වර් සහ ඕම්ප්‍රකාශ් බොහෝ බාධා හමුවුවද, වැඩ කළ යුතුය යන කැමැත්ත අත් නොහරිති. ඩිනා තම ස්වාධීනත්වය රැකගන්න උත්සාහ කරයි. මණේක් තම අනාගතය සොයයි. ඔවුන්ගේ සිහින විශාල නොවේ. නමුත් ඒවා ඔවුන්ටම අයිතිය. ඒ නිසාම ඒවා වැදගත්ය. දුප්පත් මිනිසෙකුගේ සිහිනය කුඩා බවට අගය කිරීම පහසුය. නමුත් ඔහුට එම සිහිනයම මුළු ලෝකය විය හැක. මිත්‍රත්වය: මේ නවකතාවේ සැඟවුණු සම්පත නවකතාව තුළ මුදල බොහෝවර මිනිසුන්ගෙන් ඉවතට යයි. බලය ඇතැම් අතවල්වල පමණක් තිබේ. සමාජ ගෞරවයද සැමට සමාන ලෙස නොලැබේ. නමුත් මිත්‍රත්වය වෙනස්. එය බෙදාගන්නා විට අඩුවන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට වැඩිවේ. එකම කාමරයක ජීවත්වීමට පටන්ගන්නා මේ මිනිසුන් හතර දෙනා එකිනෙකාට උදව් කරමින් ගොඩනඟාගන්නා බැඳීම, නවකතාවේ අඳුරු වාතාවරණය තුළ කුඩා ආලෝකයක් ලෙස පෙනේ. මෙහිදී මිස්ත්‍රි කියන පණිවිඩය ඉතා ගැඹුරුය: “මිනිසෙකු සියලු දුක්වලින් රැකගන්න අපට නොහැකි වන්නට පුළුවන්; නමුත් ඔහු දුකේදී තනිව පීඩාවට පත්වෙන්නේ නැතිවීමට, අපට ඔහුට සෙවණක් විය හැක.” එය කුඩා ක්‍රියාවක් වගේ පෙනෙන්නට පුළුවන්. නමුත් කිසිවිටක මිනිස් ජීවිතයේ ඒමයි විශාලම උදව්ව. “හොඳ මිනිසා” කියන්නේ කවුද? මෙම නවකතාව තවත් සංකීර්ණ ප්‍රශ්නයක් මතු කරයි. හොඳ මිනිසා කියන්නේ වැරදි නොකරන මිනිසාද? නැත්නම් වැරදි අතරතුරත් අනෙකාට තිබෙන මනුෂ්‍යත්වය ඉවත් නොකරන මිනිසාද? ජීවිතය සැමවිටම මිනිසුන්ට හොඳ තේරීම් දෙන්නේ නැත. කවදාවත් දෙවැනි දෙයක් ලෙස දුර්වල තීරණ දෙකක් අතරින් එකක් තෝරාගන්නට සිදුවන අවස්ථා එයි. ජීවත් වීමට කෙනෙකුට තම ප්‍රතිපත්තිවල කිහිපයක් අතහැර දමන්නට සිදුවිය හැක. ඒ නිසා “හොඳ” සහ “නරක” ලෙස මිනිසුන් පහසුවෙන් වෙන්කර දමනවාට වඩා, තත්ත්වයන් මිනිසුන්ව කෙසේ වෙනස් කරන්නේදැයි තේරුම් ගැනීමට මෙම නවකතාව අපව පෙළඹවයි. සමතුලිතතාව සැබවින්ම කොතැනද? නවකතාවේ ශීර්ෂය නැවත සිහිකර බලමු. සමතුලිතතාව. මොන දෙකක් අතර සමතුලිතතාවද? බලාපොරොත්තුව හා බලාපොරොත්තුව නැතිකම අතර. නිදහස හා පාලනය අතර. දුප්පත්කම හා ජීවිකාව අතර. තනිකම හා මිත්‍රත්වය අතර. පුද්ගල සිහින හා සමාජ සත්‍යය අතර. මනුෂ්‍යත්වය හා බලය අතර. මේ ලෙස බැලූවිට “සමතුලිතතාව” යනු නිහතමානී/සාමකාමී තත්ත්වයක් නොවේ. වැටෙන්න නැතිව දිගටම තමන්ව රඳවා තබාගන්නා උත්සාහයයි. ඒ නිසාම නවකතාවේ ශීර්ෂය සම්පූර්ණ කතාවම දරාගන්නා උපමායක් බවට පත්වේ. මෙම කතාව අද ඇයි වැදගත්? මෙම නවකතාව 1970 දශකයේ ඉන්දියාව ගැනයි. නමුත් එය මතු කරන ප්‍රශ්න කාලයත් සමඟ පැරණි වෙලා නැත. දුප්පත්කම අදත් ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල පවතී. සමාජ වෙන්කම් අදත් බොහෝ ආකාරවලින් දක්නට ලැබේ. බලය සහ සාමාන්‍ය මිනිසා අතර අසමතුලිතතාව අදත් සාකච්ඡාවට ලක්වේ. නිවසක් නැති අය, රැකියාව සඳහා සංක්‍රමණය වන අය, සමාජයේ කෙළවරේ ජීවත් වන අය, තම හඬ ප්‍රකාශ කළ නොහැකි අය වැනි බොහෝ දෙනාගේ ජීවිත අදත් විශාල සමාජ ව්‍යුහයන් විසින් තීරණය කෙරේ. ඒ නිසා මෙම නවකතාව කියවීම අතීතය බැලීම පමණක් නොවේ. අද ලෝකයේ අපි නොසලකා ඉක්මවා යන මිනිසුන් අලුතින් බැලීමට ලබන පුහුණුවක්ද වේ. “දැනුමට බඩගින්න” ඇති කියවීම ඇයි මෙවැනි පොත් සොයා යා යුතුද? හොඳ පොතක් අපට තොරතුරු පමණක් දෙන්නෙකු නොවිය යුතුය. එය අපගේ දෘෂ්ටිය වෙනස් කළ යුතුය. A Fine Balance එවැනි කෘතියකි. එය දේශපාලන ඉතිහාසය හඳුන්වා දෙයි. සමාජ වෙන්කම් ගැන සිතීමට හේතු කරයි. දුප්පත්කමේ විවිධ ආකාර තේරුම් ගන්නට උපකාරී වේ. මිත්‍රත්වයේ වටිනාකම අවබෝධ කරවයි. මානව ගෞරවයේ අර්ථය ප්‍රශ්න කරයි. ඉතාම වැදගත් ලෙස, කෙනෙකුගේ ජීවිතය පිටතින් බැලීමෙන් අගය කිරීමට පෙර, ඔහු/ඇය ගමන් කළ මඟ තේරුම් ගත යුතුය යන හැඟීම ගොඩනඟයි. දැනුම යනු විශ්වවිද්‍යාලයක ලැබෙන තොරතුරු පමණක් නොවේ. තවත් මිනිසෙකුගේ ජීවිතය තේරුම් ගැනීමේ හැකියාවද දැනුමකි. ඒ නිසා “දැනුමට බඩගින්න” ඇති කියවීමේ ලෝකයේ මෙවැනි පොත් සඳහා ඉඩ තිබීම ස්වාභාවිකය. අවසානයේ… A Fine Balance අපට සරල සැනසීමක් ලබා දෙන්නේ නැත. “හොඳ අයට අන්තිමේදී හැමදේම හොඳ වෙයි” කියා එය සහතික නොකරයි. ඒ වෙනුවට එය ඉතාම කಠින සත්‍යයක් අප ඉදිරියේ තබයි: ජීවිතය හැමවිටම යුක්තිමත් නොවේ. නමුත් ඒ නිසා මනුෂ්‍යත්වය අත්හැරිය යුතු නැත. සියල්ල වෙනස් කරන බලය අපට නොතිබිය හැක. නමුත් ළඟින් සිටින කෙනෙකුට උදව් කරන ශක්තිය අපට තිබිය හැක. ලෝකයේ ඇති සියලු අයුක්තිකම් ඉවත් කළ නොහැකි විය හැක. නමුත් කෙනෙකුට අපහාස නොකර සිටිය හැක. සියලු දුක් නැවැත්විය නොහැකි විය හැක. නමුත් දුක් විඳින කෙනෙකුට තනිව ඉන්නට ඉඩ නොදී සිටිය හැක. මෙයයි මෙම කෘතියේ ගැඹුරු මනුෂ්‍ය පාඩම ලෙස පෙනෙන්නේ. ජීවිතය අපව නැවත නැවත සමතුලිතතාවයෙන් තල්ලු කරයි. කිහිප විටෙක අපි වැටෙමු. කිහිප විටෙක බිඳ වැටෙමු. කිහිප විටෙක බලාපොරොත්තුවත් නැතිකරගනිමු. නමුත් මිනිස් ජීවිතයේ විශ්මිත ලක්ෂණය මෙයයි— නැවත නැගී සිටීමට කුඩා හේතුවක් එය කොතැනක හෝ සැඟවී තබා ඇත. එම කුඩා හේතුව සොයමින් ජීවත් වීමම, එක් අර්ථයකින්, මිනිසාගේ විශාලම සමතුලිතතාවය. ඒ නිසාම A Fine Balance නවකතාවක් පමණක් නොවේ. මිනිස් ජීවිතය කොතරම් මැලි නූලකින් එල්ලී තිබුණත්, එම නූල අල්ලාගෙන ජීවත් වීමට උත්සාහ කරන මිනිසා වෙනුවෙන් දිගු සාක්ෂියකි. පොත් සටහන පොත: A Fine Balance කර්තෘ: රෝහින්ටන් මිස්ත්‍රි ප්‍රකාශනය: 1995 වර්ගය: ඉතිහාස පසුබිමක් ඇති සමාජ නවකතාව ප්‍රධාන පසුබිම: 1975–1977 ඉන්දියාවේ හදිසි තත්ත්ව කාලය ප්‍රධාන චරිත: ඩිනා, ඉෂ්වර්, ඕම්ප්‍රකාශ්, මණේක් මෙම නවකතාව 1995 දී ප්‍රකාශයට පත් විය; පසුව ගිලර් ත්‍යාගය ජයගත් අතර බුකර් ත්‍යාගයේ අවසාන ලැයිස්තුවටද ඇතුළත් විය. පාඨකයා සඳහා සිතීමට ප්‍රශ්න 1. දුප්පත්කම කියන්නේ මුදල් නැති තත්ත්වය පමණද? 2. පවුල යනු ලේ සබඳතා මඟින් පමණක් ගොඩනැගෙන්නේද? 3. බලය සාමාන්‍ය මිනිසෙකුගේ පුද්ගලික ජීවිතය කොතරම් වෙනස් කළ හැකිද? 4. නීතිය වෙනස් වුණොත් සමාජ වෙන්කම් ද එක්වරම අතුරුදහන් වෙයිද? 5. මිනිසාගේ ජීවිතයේ බලාපොරොත්තුව කොතරම් වැදගත්ද? 6. අප වටා අපේ අවධානයට නොලක්වී ඉක්මවා යන “ඩිනා”ලා, “ඉෂ්වර්”ලා, “ඕම්ප්‍රකාශ්”ලා, “මණේක්”ලා කවුද? ප්‍රකාශනය : දැනුමට බඩගින්න මාධ්‍යය