ശനി ഗ്രഹത്തിൽ ദുരൂഹമായ പത്ത് വശങ്ങളുള്ള ആകൃതി കണ്ടെത്തൽ

04.09.2026 ആമുഖം വാനശാസ്ത്ര ആസ്വാദകരെയും ശാസ്ത്രജ്ഞരെയും ഒരുപോലെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി, നാസയുടെ ഹബിള്‍ ബഹിരാകാശ ദൂരദര്‍ശിനി (Hubble Space Telescope) ശനി ഗ്രഹത്തിന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവത്തില്‍ അപൂര്‍വ്വവും ഭീമാകാരവുമായ പത്ത്-ഭുജാകൃതിയിലുള്ള അന്തരീക്ഷ തരംഗ ഘടന (Decagon) കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2026 സെപ്റ്റംബര്‍ 2ന് “സയന്‍സ് അഡ്വാന്‍സസ്” (Science Advances) എന്ന ശാസ്ത്രജേര്‍ണലില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ കണ്ടെത്തല്‍ ശനിയുടെ അന്തരീക്ഷ ഗതിശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണയില്‍ ഒരു നിര്‍ണായക വഴിത്തിരിവായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. കണ്ടെത്തലിന്റെ വിശദാംശങ്ങള്‍ സ്പെയിനിലെ ബാസ്‌ക് കണ്‍ട്രി സര്‍വകലാശാലയിലെ വാനശാസ്ത്രജ്ഞനായ അഗുസ്തിന്‍ സാഞ്ചസ്-ലാവേകയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ഗവേഷകസംഘം, ഹബിളിന്റെ “ഔട്ടര്‍ പ്ലാനറ്റ് അറ്റ്മോസ്ഫിയേഴ്സ് ലെഗസി” (OPAL) പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി കഴിഞ്ഞ പത്ത് വര്‍ഷത്തിലേറെയായി ശേഖരിച്ച ശനി ഗ്രഹ ചിത്രങ്ങള്‍ വിശകലനം ചെയ്തു. 2023-ലെ ചിത്രങ്ങളിലാണ് ഈ പത്ത്-ഭുജാകൃതിയുടെ മങ്ങലായ, മൃദുവായ അടയാളങ്ങള്‍ ആദ്യമായി കാണപ്പെട്ടത്. കാലക്രമേണ 2024, 2025 വര്‍ഷങ്ങളിലെ ചിത്രങ്ങളില്‍ ഈ ഘടന കൂടുതല്‍ വ്യക്തവും മൂര്‍ച്ചയുള്ളതുമായിത്തീർന്നു; ഒടുവില്‍ 2025 ഓഗസ്റ്റ്-സെപ്റ്റംബര്‍ ചിത്രങ്ങളില്‍ വ്യക്തമായ പത്ത്-ഭുജാകൃതിയായി പൂര്‍ണമായി രൂപം കൊണ്ടു. ശനിയുടെ “ഇരട്ട ജ്യാമിതീയ പാഴ്‌വഴി” ശനി ഗ്രഹത്തിന്റെ വടക്കുധ്രുവത്തില്‍ കഴിഞ്ഞ നാല്പത് വര്‍ഷത്തിലേറെയായി ഒരു ഭീമാകാരമായ ഷട്കോണാകൃതിയിലുള്ള (Hexagon) അന്തരീക്ഷ ഘടന തുടര്‍ച്ചയായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് വാനശാസ്ത്രത്തില്‍ ഏറെ അറിയപ്പെടുകയും വ്യാപകമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത അത്ഭുതങ്ങളില്‍ ഒന്നാണ്. എന്നാല്‍ ദക്ഷിണധ്രുവത്തില്‍ ഇതുവരെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വ്യക്തമായ ഒരു ജ്യാമിതീയ ഘടന കാണപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ഇപ്പോള്‍ കണ്ടെത്തിയ പത്ത്-ഭുജാകൃതി, ശനിയുടെ ഇരുധ്രുവങ്ങളിലും ക്രമബദ്ധമായ ജ്യാമിതീയ അന്തരീക്ഷ ഘടനകള്‍ രൂപപ്പെടാമെന്ന് ആദ്യമായി തെളിയിച്ചിരിക്കുന്നു. നാസയുടെ ഗോഡാര്‍ഡ് ബഹിരാകാശ പറക്കല്‍ കേന്ദ്രത്തിലെ ഗവേഷകസംഘാംഗവും OPAL പദ്ധതിയുടെ മുഖ്യ അന്വേഷണകനുമായ ഏമി സൈമണ്‍ “ശനിയുടെ ദക്ഷിണാര്‍ദ്ധഗോളത്തില്‍ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒന്നും ഞങ്ങള്‍ മുന്‍പ് കണ്ടിട്ടില്ല. വടക്കുധ്രുവത്തിലെ ഷട്കോണം നാല്പത് വര്‍ഷത്തിലേറെയായി മാറ്റമില്ലാതെ നിലനില്‍ക്കുന്നു, എന്നാല്‍ ഈ പുതിയ ഘടന തുടര്‍ച്ചയായി ശക്തിപ്രാപിക്കുന്നു” എന്ന് കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് എന്താണ്? എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു? ഈ പത്ത്-ഭുജാകൃതി, ശനിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഒരു ജെറ്റ് സ്ട്രീമില്‍ (Jet Stream) ഉണ്ടാകുന്ന ഒരു ഭീമാകാര തരംഗ ഘടനയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഈ തരംഗ ഘടന അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ഒരൊറ്റ പാളിയില്‍ മാത്രം പരിമിതമല്ല; പകരം പല പാളികളിലൂടെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതായത്, ഇത് വെറും മേഘനിരകളിലെ ഒരു പ്രതിഭാസമല്ല; മറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള അന്തരീക്ഷ ഗതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രകടനമാണെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഈ ഘടന എന്തുകൊണ്ട് പെട്ടെന്നുണ്ടായി, ഇത് എത്രകാലം നിലനില്‍ക്കും എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ക്ക് ഇപ്പോഴും വ്യക്തമായ മറുപടി ലഭിച്ചിട്ടില്ല. “ഈ തരംഗ ഘടനയുടെ കണ്ടെത്തല്‍ ഞങ്ങളെ സത്യത്തില്‍ അതിശയിപ്പിച്ചു” എന്ന് ഗവേഷകസംഘം അറിയിച്ചു. ഗ്രഹശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രാധാന്യം ഈ കണ്ടെത്തല്‍ വാതക ഭീമന്‍ ഗ്രഹങ്ങളുടെ (Gas Giant Planets) അന്തരീക്ഷ ഗതിശാസ്ത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതില്‍ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. ശനിയുടെ ഇരുധ്രുവങ്ങളിലും ക്രമബദ്ധമായ ജ്യാമിതീയ ഘടനകള്‍ കാണപ്പെടുന്നത്, ഇത്തരത്തിലുള്ള ബഹുഭുജാകൃതിയിലുള്ള ജെറ്റ് സ്ട്രീം ഘടനകള്‍ വേഗത്തില്‍ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന വാതക ഗ്രഹങ്ങളില്‍ പൊതുവെ സംഭവിക്കാവുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമാകാം എന്നതിന് പുതിയ തെളിവുകള്‍ നല്‍കുന്നു. ഇത് വ്യാഴം, യുറാനസ്, നെപ്റ്റ്യൂണ്‍ എന്നിവ പോലുള്ള മറ്റ് വാതക ഭീമന്‍ ഗ്രഹങ്ങളിലുമുള്ള സമാന ഘടനകള്‍ തേടാന്‍ ശാസ്ത്രജ്ഞരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാം. തുടര്‍ച്ചയായ പഠനങ്ങള്‍ ഈ ഗവേഷകസംഘത്തിന്റെ കണ്ടെത്തല്‍ 2026 സെപ്റ്റംബര്‍ 7ന് നടക്കാനിരിക്കുന്ന “യൂറോപ്ലാനറ്റ് സയന്‍സ് കോണ്‍ഗ്രസ് 2026” (Europlanet Science Congress 2026) ൽ വിശദമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടും. കൂടാതെ, ഹബിള്‍ ദൂരദര്‍ശിനി 2026 സെപ്റ്റംബര്‍ മാസത്തിനുള്ളില്‍ തന്നെ ശനിയെ വീണ്ടും നിരീക്ഷിക്കാന്‍ പദ്ധതിയിട്ടിട്ടുണ്ട്; ഇത് ഈ പത്ത്-ഭുജാകൃതി കൂടുതല്‍ മൂര്‍ച്ചയുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടോ എന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കാന്‍ സഹായിക്കും. ഹബിള്‍ ദൂരദര്‍ശിനിയുടെ തുടര്‍ച്ചയായ സംഭാവന 1990ല്‍ വിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ട ഹബിള്‍ ബഹിരാകാശ ദൂരദര്‍ശിനി മൂന്നു ദശാബ്ദങ്ങളിലേറെയായി പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അടിസ്ഥാന ധാരണ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചിട്ടുണ്ട്. OPAL പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി, ഇത് പ്രതിവര്‍ഷം തുടര്‍ച്ചയായി ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളെ (Outer Planets) ഫോട്ടോഗ്രാഫ് ചെയ്യുന്നു; ഇതുപോലുള്ള ദീര്‍ഘകാല അന്തരീക്ഷ മാറ്റങ്ങള്‍ കണ്ടെത്താന്‍ ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ക്ക് ഇത് സഹായകരമാണ്. ഈ പുതിയ കണ്ടെത്തല്‍ ഹബിളിന്റെ ദീര്‍ഘകാല ശാസ്ത്രീയ മൂല്യത്തിന് മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. സംഹാരം ശനി ഗ്രഹത്തിന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവത്തില്‍ കണ്ടെത്തിയ ഈ പത്ത്-ഭുജാകൃതിയിലുള്ള ദുരൂഹ ഘടന, നമ്മുടെ സൗരയൂഥം ഇനിയും എത്രമാത്രം രഹസ്യങ്ങള്‍ ഒളിപ്പിച്ചുവച്ചിരിക്കുകയാണ് എന്നത് വീണ്ടും ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു. തുടര്‍ച്ചയായ നിരീക്ഷണവും ഗവേഷണവും ഈ അത്ഭുതകരമായ അന്തരീക്ഷ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, സ്ഥിരത, ഗതിശാസ്ത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ ധാരണ നല്‍കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. പ്രസിദ്ധീകരണം: Arivuppasi Media