തീയിട്ട് നശിപ്പിക്കാനാവാത്ത ഓർമ്മയുടെ സർവകലാശാല

23 പുരട്ടാസി 2026 ആമുഖം ഒരു സർവകലാശാലയല്ല, ഒരു ചിന്താധാര പലരും നാളന്ദയെ ഒരു കെട്ടിടമായി കരുതുന്നു. അല്ല. നാളന്ദ ഒരു ചിന്താധാരയാണ്. ഇന്നത്തെ സർവകലാശാലകൾ ബിരുദം നൽകുന്നു. നാളന്ദ മനുഷ്യരെ രൂപപ്പെടുത്തി. ഇന്ന് നാം സർവകലാശാല എന്ന് പറഞ്ഞാൽ ക്ലാസ്മുറികൾ, പരീക്ഷകൾ എന്നൊക്കെയാണ് ഓർക്കുന്നത്. എന്നാൽ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പാടലിപുത്രത്തിന് സമീപം ഉണ്ടായിരുന്ന നാളന്ദയിൽ, സർവകലാശാല ഒരു നഗരം തന്നെ ആയിരുന്നു. പത്തായിരം വിദ്യാർത്ഥികൾ, രണ്ടായിരം അധ്യാപകർ, പതിനായിരം കൽസ്തംഭങ്ങൾ, നൂറുകണക്കിന് മന്ദിരങ്ങൾ, മൂന്ന് മഹാ ഗ്രന്ഥശാലകൾ. ഇത് ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനം മാത്രമല്ല; അന്നത്തെ ഇന്റർനെറ്റായിരുന്നു. ആരും പറയാത്ത ആദ്യ സത്യം — പ്രവേശനപരീക്ഷയുടെ ക്രൂരത ഇന്ന് സർവകലാശാലയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ കഠിനമായ പരീക്ഷയുണ്ട്. എന്നാൽ നാളന്ദയുടെ പരീക്ഷാരീതി വേറെയായിരുന്നു. അവിടെ എഴുത്തുപരീക്ഷയില്ല. കവാടത്തിലെ കാവൽക്കാരാണ് പരീക്ഷകർ. കവാടത്തിൽ നിൽക്കുന്ന പണ്ഡിതർ വന്നവരോട് കഠിനമായ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കും. അവരോട് പരാജയപ്പെട്ടാൽ അകത്ത് പ്രവേശിക്കാനാകില്ല. ചൈനീസ് യാത്രികൻ സ്യൂവാൻസാങ് എഴുതുന്നു: പത്തിൽ ഏഴുപേർ കവാടത്തിൽ തന്നെയായി തിരിച്ചു പോകുമെന്ന്. അതായത് മുപ്പത് ശതമാനം പേർക്ക് മാത്രമേ അകത്ത് കടക്കാനാകൂ. ഇതിന്റെ അർത്ഥം എന്ത്? നാളന്ദ അറിവ് വിറ്റില്ല. അറിവിന് വേണ്ടി ആകാംക്ഷയുള്ളവരെ മാത്രം അകത്ത് അനുവദിച്ചു. ഇന്നത്തെ സർവകലാശാലകൾ വിദ്യാർത്ഥികളെ തേടുന്നു. നാളന്ദ വിദ്യാർത്ഥികളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. രണ്ടാം സത്യം — താമസവസതി എന്ന വിപ്ലവം ലോകചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി താമസിച്ച് പഠിക്കുന്ന രീതിയെ സൃഷ്ടിച്ചത് നാളന്ദ തന്നെയാണ്. വിദ്യാർത്ഥികൾ വീട്ടിൽ നിന്ന് വന്ന് പഠിച്ച് മടങ്ങിയിരുന്നില്ല. അവിടെയേയ്ക്ക് താമസിച്ചു. അവിടെയേയ്ക്ക് ഭക്ഷിച്ചു. അവിടെയേയ്ക്ക് വാദിച്ചു. പത്തായിരം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സൗജന്യഭക്ഷണം, സൗജന്യവസ്ത്രം, സൗജന്യഔഷധം, സൗജന്യ താമസം. ഇതിന്റെ ചെലവ് നൂറുകണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങളുടെ വരുമാനമാണ് വഹിച്ചത്. രാജാക്കന്മാർ ഭൂമി നൽകി. വ്യാപാരികൾ പൊൻ നൽകി. എന്തുകൊണ്ട്? കാരണം നാളന്ദ ഒരു സർവകലാശാല മാത്രമല്ല; ഒരു വിശ്വാസമായിരുന്നു. അറിവ് വളർത്തുന്നത് രാജ്യത്തെ വളർത്തുന്നതാണ് എന്ന് അന്നത്തെ സമൂഹം വിശ്വസിച്ചു. മൂന്നാം സത്യം — മൂന്ന് നിലകളുള്ള ഗ്രന്ഥശാല എന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ നാളന്ദയുടെ ഗ്രന്ഥശാലയെ ധർമ്മഗഞ്ജം എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. അതിൽ മൂന്ന് വലിയ കെട്ടിടങ്ങൾ. രത്നസാഗരം — ഒമ്പത് നിലകളുള്ളത്, കടൽപോലെ അറിവിനെ താങ്ങി നിന്നത്. രത്നരഞ്ജകം — നക്ഷത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളും ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലം. രത്നോദധി — ഉയർന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു. ഈ മൂന്ന് കെട്ടിടങ്ങളിലുമായി തൊണ്ണൂறு ലക്ഷം താളിയോലപുസ്തകങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരു ഗ്രന്ഥം പകർത്തെഴുതാൻ ആറുമാസം എടുക്കും. ആ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രത്യേക രീതി ഉണ്ടായിരുന്നു. വേപ്പെണ്ണ പുരട്ടി, മഞ്ഞൾ പുരട്ടി, പുക കാണിച്ച് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഇത് ഇന്നത്തെ തണുപ്പിച്ച ഡാറ്റാ സെന്ററിന്റെ പഴയ രൂപമാണ്. നാലാം സത്യം — പാഠ്യപദ്ധതിയിലെ ബഹുമുഖത നാളന്ദ ബൗദ്ധ സർവകലാശാലയെന്ന് പലരും കരുതുന്നു. തെറ്റാണ്. അവിടെ ബൗദ്ധധർമ്മം മാത്രം പഠിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. ഹിന്ദു വേദങ്ങൾ, ജൈന നയം, സൂക്ഷ്മഗണിതം, തർക്കശാസ്ത്രം, വ്യാകരണം, വൈദ്യം, വാസ്തുവിദ്യ, ലോഹശാസ്ത്രം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം—എല്ലാം പഠിപ്പിച്ചു. സ്യൂവാൻസാങ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു: നാളന്ദയിൽ നൂറ് തരത്തിലുള്ള പാഠ്യപദ്ധതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന്. ഒരു വിദ്യാർത്ഥി ഒരു വിഷയമാത്രം പഠിച്ചിരുന്നില്ല. തത്ത്വശാസ്ത്രവും വൈദ്യവും ചേർത്തു പഠിച്ചു. വ്യാകരണവും ജ്യോതിശാസ്ത്രവും ചേർത്തു പഠിച്ചു. ഇത് ഇന്നത്തെ അന്തർവിഭാഗ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. അഞ്ചാം സത്യം — എന്തുകൊണ്ട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു? അറിവിനോടുള്ള ഭയം 1193-ൽ ഭക്തിയാർ ഖിൽജി എന്ന സൈന്യാധിപൻ നാളന്ദയെ ആക്രമിച്ചു. ഗ്രന്ഥശാല മൂന്ന് മാസം കത്തി. എന്തിന് കത്തിച്ചു? പൊന്നിനുവേണ്ടിയോ? അല്ല. ചരിത്രഗവേഷകർ പറയുന്നു: നാളന്ദ അറിവിന്റെ പ്രതീകമായതിനാൽ അത് നശിപ്പിക്കണം എന്ന് അവർ കരുതിയെന്നാണ്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഓർമ്മ നശിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ഗ്രന്ഥശാല നശിപ്പിച്ചാൽ മതി. നാളന്ദയുടെ ചാരം മൂന്ന് മാസം കത്തിയെന്നത് വെറും കഥയല്ല. അത് അറിവ് എത്ര സാന്ദ്രമായിരുന്നുവെന്നതിന് തെളിവാണ്. താളിയോലപുസ്തകങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ കത്തുകയില്ല. അവ മന്ദഗതിയിൽ കരിയും. മൂന്ന് മാസം കത്തിയെന്നാൽ അവിടെ എത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കുമെന്നു ഒന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ആറാം സത്യം — വീണ്ടും ഉയർന്ന നാളന്ദ നാളന്ദ നശിച്ചതിനുശേഷം അതിലെ അധ്യാപകർ തിബത്ത്, സാവകം, ചൈന എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കായി പോയി. അവിടെ പുതിയ നാളന്ദകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. തിബത്തിലെ പല മഠങ്ങളും നാളന്ദയുടെ പകർപ്പുകളാണ്. ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ പുതിയ നാളന്ദ സർവകലാശാല സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ പഴയ നാളന്ദയുടെ യഥാർത്ഥ പുനരുജ്ജീവനം കെട്ടിടത്തിൽ അല്ല. അതിന്റെ ചിന്തയിൽ ആണ്. എല്ലാവർക്കുമുള്ള സൗജന്യവിദ്യാഭ്യാസം, താമസിച്ച് പഠിക്കുന്ന രീതി, പല മേഖലകൾ ചേർത്തു പഠിക്കുന്ന രീതി, കവാടപരീക്ഷ പോലുള്ള കഠിനമായ ഗുണനിലവാര നിയന്ത്രണം—ഇവയാണ് നാളന്ദയുടെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്. ഉപസംഹാരം നാളന്ദ നമ്മോട് പറയുന്നത് എന്ത്? നാളന്ദ പറയുന്നു: സർവകലാശാല മതിലുകളല്ല. അത് ഒരു മനോഭാവമാണ്. അറിവിനെ പണമാക്കാത്ത മനോഭാവം. അറിവ് പങ്കിടുന്ന മനോഭാവം. ഇന്ന് നാം വിദ്യാഭ്യാസത്തെ വ്യാപാരമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. നാളന്ദ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ തപസായി കരുതി. അതിനാലാണ് അത് അഗ്നിയിലും നശിക്കാതിരുന്നത്. അതിന്റെ താളിയോലപുസ്തകങ്ങൾ കത്തി. പക്ഷേ അതിന്റെ ആശയങ്ങൾ തിബത്ത് പർവതങ്ങളിൽ, സാവക ദ്വീപുകളിൽ, ചൈനീസ് മഠങ്ങളിൽ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. ഒരു സർവകലാശാലയെ തീ വെച്ച് നശിപ്പിക്കാം. പക്ഷേ ഒരു ചിന്തയെ തീ വെച്ച് നശിപ്പിക്കാനാകില്ല. അതാണ് നാളന്ദ. പ്രസിദ്ധീകരണം: അറിവുപസി മാധ്യമം